Cultuurhistorische waarden in Helvoirt

HELVOIRT – 8 juli 2026. “Helvoirt, direct ten noorden van de Oude Rijksweg, de Torenstraat tot aan de Tilburgstraat en een klein stukje van De Dijk zijn architectonisch en stedenbouwkundig waardevol.

Met verschillende architectuur die kenmerkend is voor een dorpskern en zo een eenheid vormt. Het gaat hier van oorsprong om huisvesting voor gegoede burgers.”

Dat staat in de Cultuurhistorisch Waardenkaart, onlangs door de gemeente vastgesteld. Dit is een overzicht van de cultuurhistorische waarden binnen de hele gemeente. Behalve een kaart is er een uitgebreid rapport. Daarin een apart hoofdstuk over Helvoirt.

In het oudste deel van het dorp bij het kruispunt met de rijksweg zijn drie deelgebieden met elk een eigen karakteristiek: een historisch kerngebied nabij de kerk, een divers bebouwingslint vanaf circa 1800 aan de Oude Rijksweg en een recenter tussengebied met bebouwing vanaf 1945.

Aan de Oude Rijksweg ligt de nadruk op voorname huizen uit 1870 tot 1930. Groen ingekaderd met laanbeplanting. Rond de Oude Sint Nicolaaskerk is hoofdzakelijk brede éénlaags bebouwing, meestal onder pannengedekt zadeldak. Op ruime percelen op afstand van de rijbaan. Meestal achter een haag. De straat zelf is voor een dorp opvallend hard en kaal. Grote verschillen in bouwtijd leidden niet tot grote diversiteit. De cultuurhistorische waarden zijn onder meer het wegenpatroon; de 13e-eeuwse kerk en het voormalig raadhuis uit 1792; diverse gemeentelijke en rijksmonumenten.

Een andere waardevolle plek is het lint Lindenlaan-Kastanjelaan met dwarsstraten als de Achterstraat, Den Hoek, Kerkstraat en de Torenstraat en de Sint Nicolaaskerk in het centrum. De bebouwing is hoofdzakelijk 20e-eeuws en geeft een gemêleerd straatbeeld. De samenhang is beperk. Maar dat is ook weer typisch dorps. De cultuurhistorisch waarden hier zijn onder meer: laanstructuren met heel verschillende huizen; diverse gemeentelijke en rijksmonumenten; een voorname kerk met een ruim en groen opgezet kerkhof, kerktuin en pastorie met voormalig schoolgebouw.

Van cultuurhistorische waarde is ook het kasteeltje Zwijnsbergen. De waarden hier zijn de historische structuur met bebouwing, tuin en vijvers, het historisch wegenpatroon waaronder Helvoirtsestraat en het Rooipad (potentieel gemeentelijk monument); restant historische waterlopen waaronder Koolvensche Loop, Zandloop en Zandleij; restant hakhoutbos; deels intact reliëf met rabatten.

Van de Achterste Distelberg vindt het rapport het historisch wegenpatroon waardevol, met het Hoog en de Duinoordseweg; waterloop De Leij; ijle bebouwingslinten langs wegen, monumentale bomen en plaatselijk stuifzandreliëf.

Wie iets wil met de waardevolle bebouwing moet rekening te houden met de aanwezige cultuurhistorische waarden. Dat wil zeggen dat vroegtijdig advies verplicht is en dat vaak cultuurhistorische onderzoek nodig is. Zo luidt het advies van het rapport aan de gemeente.

Het hele verhaal – ook over de rest van de gemeente – is HIER te vinden.

Bron: HelvoirtNet