Corvers Column: Stemgedrag

HELVOIRT – 21 december 2025. Over drie maanden zijn er verkiezingen voor de gemeenteraad. Wie of wat bepaalt hoe de kiezer stemt?

Bij de Tweede Kamerverkiezingen kunnen kiezers makkelijker een keus maken waar hun stem naar toe gaat. Politici verschijnen, zeker in verkiezingstijd, met grote regelmaat op televisie, er zijn talrijke debatten, zoveel dat de meeste kijkers die lang niet allemaal bekijken. Ook andere media besteden ruimschoots aandacht aan partijen en hun kandidaten. De kiezer wordt een breed scala aan mogelijkheden voorgelegd voor zijn politieke keus.

Bij verkiezingen voor de gemeenteraad ligt dat anders. De meeste kandidaten op de lijsten zijn bij veel inwoners onbekend, ook de lijsttrekkers komen lang niet altijd bekend voor. Wie zitten er eigenlijk in het gemeentebestuur? En wie in de gemeenteraad? Welk beleid hebben die partijen de afgelopen jaren gevoerd? Waar hebben zij zich voor ingezet en wat heeft dat opgeleverd?

Toen Helvoirt nog een zelfstandige gemeente was bestond de gemeenteraad vooral uit lokale partijen zoals Agrarisch belang, Algemeen Belang, Appel ’74 en Progressief Helvoirt. Veel inwoners kenden de kandidaten die op de kieslijst stonden. Die bekendheid van lokale politici was vaak bepalend voor het stemgedrag, meer dan de standpunten die partijen in de gemeenteraad innamen. Toen Helvoirt vanaf 1996 deel uitmaakte van de gemeente Haaren werd die bekendheid al een stuk kleiner. Wie kent immers wethouders of raadsleden uit Haaren, Esch of Biezenmortel, laat staan voor welk beleid de partijen staan.

Anno 2025 is dat niet veel anders. Vughtse politici zijn in Helvoirt niet erg bekend. Wat bij landelijke politici in ruimte mate geldt, bekendheid via de media, is lokaal een stuk minder ondanks het werk van lokale media en dagbladen. Vooral via televisie bepalen wij hoe wij denken over landelijke politici, lokaal ontbreekt vooral de kracht van het scherm. Het is dus niet zo verrassend dat de opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen beduidend lager ligt dan bij verkiezingen voor de Tweede Kamer, 82 procent (2025) tegen 50 procent. (2020).

Wat bepaalt dan het stemgedrag? Uit diverse onderzoeken blijkt dat een groep kiezers (naar schatting zeker 20 tot 25 procent) lokaal op dezelfde partij stemt als bij Tweede Kamerverkiezingen. D66 en het CDA wonnen op 29 oktober beide fors bij die verkiezingen. D66 haalde bijna een kwart van de stemmen in Vught en verdubbelde ruimschoots het aantal stemmen in vergelijking met de verkiezingen van 2023 (24,7 tegen 10,5%). Het CDA verviervoudigde haar aanhang (13,2% tegen 3,4% in 2023). Ervan uitgaande dat een groep kiezers op dezelfde partij stemt kunnen de vijf zetels die D66 haalde bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2020 er dus zomaar zes en zeven worden. Het CDA, nu drie zetels, zou naar vier of vijf kunnen gaan.

Daar staat tegenover dat landelijk onderzoek aantoont dat lokale partijen, in Vught zijn dat Gemeentebelangen en SamenLokaal, terrein winnen. Zo koos 28 procent van de kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 voor een lokale partij. Dat percentage is anno 2025 waarschijnlijk nog hoger.

En natuurlijk is er een groep kiezers die de lokale politiek volgt en hun stem laat bepalen door het beleid en standpunten van partijen. Die groep mag best groter worden. Daar mogen de politieke partijen overigens zelf meer aan doen, zoals de websites actueel houden en in commissie- en raadsvergaderingen zich er rekenschap van geven dat kiezers meekijken. Aandacht voor de kiezer mag niet beperkt blijven tot de periode voor de verkiezingen.